تبلیغات
محفــــل عــاشقــان دشــت کــــربلا - اربعیـــن درراه اســت.


  بررســی زیـارت اربعیـن

دلیل بزرگداشت روزاربعین چیست؟؟؟

پاسخ :

 اعتبار اربعین امام حسین(ع) از گذشته میان شیعیان و در تقویم تاریخی وفاداران به امام حسین(ع) شناخته شده بوده است. كتاب «مصباح المتهجد» شیخ طوسی كه حاصل گزینش دقیق و انتخاب معقول شیخ طوسی از روایات فراوان در باره تقویم مورد نظر شیعه در باره ایام سوگ و شادی و دعا و روزه وعبادت است، ذیل ماه «صفر» می نویسد: نخستین روز این ماه (از سال 121)،روز كشته شدن زید بن علی بن الحسین است.

روز 20 صفر یعنی اربعین زمانی است كه حرم امام حسین(ع) یعنی كاروان اسرا، از شام به مدینه بازگشتند و روزی است كه جابر بن عبدا... انصاری، صحابی رسول خدا (ص)، از مدینه به كربلا رسید تا به زیارت قبر امام حسین(ع) بشتابد و او نخستین كسی است كه قبر آن حضرت را زیارت كرد.


در این روز، زیارت امام حسین(ع) مستحب است واین زیارت، همانا خواندن زیارت اربعین است.

شیخ طوسی سپس متن زیارت اربعین را با سند به نقل از حضرت صادق(ع) آورده است: السلام علی ولی ا... و حبیبه، السلام علی خلیل ا... ونجیبه، السلام علی صفی ا... و ابن صفیه...

این مطلبی است كه شیخ طوسی، عالم فرهیخته و معتبر و معقول شیعه در قرن پنجم در باره اربعین آورده است. طبعا بر اساس اعتباری كه این روز میان شیعیان داشته است، از همان آغاز كه تاریخش معلوم نیست، شیعیان به حرمت آن، زیارت اربعین می خوانده اند و اگر می توانسته اند مانند جابر بر مزار امام حسین(ع) گرد آمده و آن امام را زیارت می كردند. این سنت تا به امروز درعراق با قوت برپاست و شاهدیم كه میلیونها شیعه عراقی و غیر عراقی در این روز بر مزار امام حسین(ع) جمع می شوند.

در اینجا و در ارتباط با اربعین، چند نكته را باید توضیح داد.

 

1. عدد چهل

 

 

نخستین مسأله ای كه در ارتباط با «اربعین » جلب توجه می كند، تعبیر اربعین در متون دینی است. ابتدا باید نكته ای را به عنوان مقدمه یادآور شویم :

اصولا باید توجه داشت كه در نگرش صحیح دینی، اعداد نقش خاصی به لحاظ عدد بودن، در القای معنا و منظوری خاص ندارند؛ به این صورت كه كسی نمی تواند به صرف اینكه در فلان مورد یا موارد، عدد هفت یا دوازده یاچهل یا هفتاد به كار رفته، استنباط و استنتاج خاصی داشته باشد. این یادآوری، از آن روست كه برخی از فرقه های مذهبی، بویژه آنها كه تمایلات «باطنی گری » داشته یا دارند و گاه و بیگاه خود را به شیعه نیز منسوب می كرده اند، و نیز برخی از شبه فیلسوفان متأثر از اندیشه های انحرافی و باطنی و اسماعیلی، مروج چنین اندیشه ای در باره اعداد یا نوع حروف بوده وهستند.

در واقع، بسیاری از اعدادی كه در نقلهای دینی آمده، می تواند بر اساس یك محاسبه الهی باشد، اما اینكه این عدد در موارد دیگری هم كاربرد دارد و بدون یك مستند دینی می توان از آن در سایر موارد استفاده كرد، قابل قبول نیست. به عنوان نمونه، در دهها مورد در كتابهای دعا، عدد صد به كار رفته كه فلان ذكر را صد مرتبه بگویید، اما این دلیل بر تقدس عدد صد به عنوان صد نمی شود. همین طور سایر عددها. البته، ناخواسته برای مردم عادی، برخی از این اعداد طی روزگاران، صورت تقدس به خود گرفته و گاه سوء استفاده هایی هم از آنها می شود. تنها چیزی كه در باره برخی از این اعداد می شود گفت، آن است كه آن اعداد معین نشانه كثرت است. به عنوان مثال، در باره هفت چنین اظهار نظری شده است. بیش از این هرچه گفته شود، نمی توان به عنوان یك استدلال به آن نظر كرد.

 

عدد «اربعین » در متون دینی

 

 

یكی از تعبیرهای رایج عددی، تعبیر اربعین است كه در بسیاری از موارد به كار رفته است. یك نمونه آن كه سن رسول خدا(ص) در زمان بعثت، چهل بوده است. گفته شده كه عدد چهل در سن انسانها، نشانه بلوغ و رشد فكری است. گفتنی است، برخی از انبیا در سنین كودكی به نبوت رسیده اند.

در قرآن آمده است «میقات» موسی با پروردگارش در چهل روز حاصل شده است. در نقل است كه، حضرت آدم چهل شبانه روز بر روی كوه صفا درحال سجده بود. (مستدرك وسائل ج 9، ص 329) در باره بنی اسرائیل هم آمده كه برای استجابت دعای خود چهل شبانه روز ناله و ضجه می كردند. (مستدرك ج 5،ص239).

اعتبار حفظ چهل حدیث كه در روایات فراوان دیگر آمده، سبب تألیف صدها اثر با عنوان اربعین در انتخاب چهل حدیث و شرح و بسط آنها شده است. در این نقلها آمده است كه اگر كسی ازامت من، چهل حدیث حفظ كند كه در امر دینش از آنها بهره برد، خداوند درروز قیامت او را فقیه و عالم محشور خواهد كرد. در نقل دیگری آمده است كه امیرمؤمنان(ع) فرمودند: اگر چهل مرد با من بیعت می كردند، در برابردشمنانم می ایستادم.(الاحتجاج، ص 84).

مرحوم كفعمی نوشته است : زمین از یك قطب، چهار نفر از اوتاد و چهل نفر از ابدال و هفتاد نفر نجیب، هیچ گاه خالی نمی شود. (بحار ج 53، ص 200)

درباره نطفه هم تصور بر این بوده كه بعد از چهل روز علَقه می شود. همین عدد در تحولات بعدی علقه به مضغه تا تولد درنقلهای كهن به كار رفته است، گویی كه عدد چهل مبدأ یك تحول دانسته شده است.

در روایت است كسی كه شرابخواری كند، نمازش تا چهل روز قبول نمی شود. و نیز در روایت است كه كسی كه چهل روز گوشت نخورد، خلقش تند می شود. نیز در روایت است كه كسی كه چهل روز طعام حلال بخورد، خداوند قلبش را نورانی می كند. نیز رسول خدا(ص) فرمود: كسی كه لقمه حرامی بخورد، تا چهل روز دعایش مستجاب نمی شود. (مستدرك وسائل، ج 5، ص 217).

اینها نمونه ای از نقلهایی بود كه عدد اربعین در آنها به كار رفته است.

 

2. اربعین امام حسین(ع)

 

 

باید دید در كهن ترین متون مذهبی ما، از «اربعین » چگونه یاد شده است. به عبارت دیگر، دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟ چنانكه در آغاز گذشت، مهمترین نكته درباره اربعین، روایت امام عسكری(ع) است. حضرت در روایتی كه در منابع مختلف از ایشان نقل شده، زیارت اربعین را یكی از پنج نشانه مؤمن دانسته اند.

این حدیث تنها مدرك معتبری است كه جدای از خود زیارت اربعین كه درمنابع دعایی آمده، به اربعین امام حسین(ع) و بزرگداشت آن روز تصریح كرده است.

اما اینكه منشأ اربعین چیست، باید گفت، در منابع به این روز به دو اعتبارنگریسته شده است.

نخست روزی كه اسیران كربلا از شام به مدینه بازگشتند.

دوم روزی كه جابر بن عبدا... انصاری، صحابی پیامبر خدا (ص) از مدینه به كربلا وارد شد تا قبر حضرت اباعبدا... الحسین(ع) را زیارت كند. شیخ مفید (م 413) در«مسار الشیعه» كه در ایام موالید و وفیات ائمه اطهار(ع) است، به روز اربعین اشاره كرده و نوشته است: این روزی است كه حرم امام حسین(ع)، از شام به سوی مدینه مراجعت كردند. نیز روزی است كه جابربن عبدا... انصاری برای زیارت امام حسین(ع) وارد كربلا شد.

در كتاب «نزهة الزاهد» هم كه در قرن ششم هجری تألیف شده، آمده است: در بیستم این ماه بود كه حرم محترم حسین(ع) از شام به مدینه آمدند. (نزهة الزاهد، ص 241) همین طور در ترجمه فارسی «فتوح ابن اعثم» (الفتوح ابن اعثم، تصحیح مجد طباطبائی، ص 916) و كتاب «مصباح» كفعمی كه از متون دعایی بسیار مهم قرن نهم هجری است این مطلب آمده است. برخی عنوان كرده اند كه عبارت شیخ مفید و شیخ طوسی، بر آن است كه روز اربعین، روزی است كه اسرا از شام به مقصد مدینه خارج شدند، نه آنكه در آن روز به مدینه رسیدند. (لؤلؤ و مرجان، ص 154) به هر روی، زیارت اربعین از زیارتهای مورد وثوق امام حسین(ع) است كه ازلحاظ معنا و مفهوم قابل توجه است.

 

3. بازگشت اسیران به مدینه یا كربلا

 

 

اشاره كردیم كه شیخ طوسی، بیستم صفر یا اربعین را، زمان بازگشت اسیران كربلا از شام به مدینه دانسته است. باید افزود، نقلی دیگر، اربعین رابازگشت اسرا از شام به «كربلا» تعیین كرده است. تا اینجا، از لحاظ منابع كهن، باید گفت، اعتبار سخن نخست بیش از سخن دوم است. با این حال،علامه مجلسی پس از نقل هر دو اینها، اظهار می دارد: احتمال صحت هردوی اینها (به لحاظ زمانی ) بعید می نماید. (بحار ج 101، ص 334 335) ایشان این تردید را در كتاب دعایی خود «زاد المعاد» هم عنوان كرده است. با این حال، در متونی، مانند «لهوف» و «مثیرالاحزان» آمده است كه اربعین، مربوط به زمان بازگشت اسرا، از شام به كربلاست. اسیران، از راهنمایان خواستند تا آنها را از كربلا عبور دهند.

باید توجه داشت، كه این دو كتاب، در عین حال كه مطالب مفیدی دارند، از جهاتی، اخبار ضعیف و داستانی هم دارند كه برای شناخت آنها باید با متون كهن تر مقایسه شده و اخبار آنها ارزیابی شود. این نكته را هم باید افزود كه منابعی پس از لهوف به نقل از آن كتاب این خبر را نقل كرده اند، نباید به عنوان یك منبع مستند و مستقل یاد شوند. كتابهایی مانند «حبیب السیر» كه به نقل از آن منابع خبر بازگشت اسرا را به كربلا آورده اند (نفس المهموم ترجمه شعرانی، ص 269) نمی توانند مورد استناد قرار گیرند.

در اینجا مناسب است دو نقل را در باره تاریخ ورود اسرا به دمشق یاد كنیم. نخست نقل ابوریحان بیرونی است كه نوشته است :

روز اول ماه صفر را روزی می داند كه سر امام حسین(ع) را وارد دمشق كرده و یزید هم در حالی كه اشعار «ابن زبعری» را می خواند و بیتی هم بر آن افزوده بود، با چوبی كه در دست داشت بر لبان امام حسین(ع) می زد.»

دوم سخن عماد الدین طبری (م حوالی 700) در «كامل بهائی» است كه رسیدن اسرا به دمشق را در16 ربیع الاول دانسته یعنی 66 روز پس از عاشورا.

 

4. میرزا حسین نوری و اربعین

 

 

علامه میرزا حسین نوری از علمای برجسته شیعه، و صاحب كتاب «مستدرك الوسائل» در كتاب «لؤلؤ و مرجان در آداب اهل منبر» به نقد و ارزیابی برخی ازروضه ها و نقلهایی پرداخته كه به مرور در جامعه شیعه رواج یافته و به نظر وی، از اساس، نادرست بوده است. ظاهرا وی در دوره اخیر نخستین كسی است كه به نقد این روایت پرداخته و دلایل متعددی در نادرستی آن اقامه كرده است.

به نظر می رسد منطقی ترین چیزی كه برای اعتبار اربعین در دست است، همین زیارت جابر در نخستین اربعین به عنوان اولین زائر است.

اما درباره اعتبار اربعین به بازگشت اسرا به كربلا، توجه به این نكته هم اهمیت دارد كه شیخ مفید در كتاب مهم خود در باب زندگی امامان و در بخش خاص به امام حسین(ع) از كتاب «ارشاد» در خبر بازگشت اسرا، اصلا اشاره ای به اینكه اسرا به عراق بازگشتند ندارد. همین طور ابومخنف، راوی مهم شیعه هم اشاره ای در مقتل الحسین خود به این مطلب ندارد. در منابع كهن تاریخ كربلاهم مانند «انساب الاشراف»، «اخبارالطوال»، و «طبقات الكبری» اثری از این خبردیده نمی شود.

روشن است كه حذف عمدی آن معنا ندارد؛ زیرا برای چنین حذف و تحریفی، دلیلی وجود ندارد.

خبر زیارت جابر، دركتاب «بشارة المصطفی» آمده، اما به ملاقات وی با اسرا اشاره ای نشده است.

مرحوم حاج شیخ عباس قمی هم، به تبع استاد خود نوری، داستان آمدن اسرای كربلا را در اربعین از شام به كربلا نادرست دانسته است(منتهی الامال، ج 1،صص 817 818) در دهه های اخیر مرحوم محمد ابراهیم آیتی هم در كتاب بررسی تاریخ عاشورا بازگشت اسرا را به كربلا انكار كرده است. (بررسی تاریخ عاشورا، صص 148 149) همین طور شهید مطهری كه متأثر از مرحوم آیتی است. اما این جماعت یك مخالف جدی دارند كه شهید قاضی طباطبائی است.

 

5. شهید قاضی طباطبائی و اربعین

 

 

شهید محراب، مرحوم حاج سید محمدعلی قاضی طباطبائی، كتابی با نام «تحقیق در باره اولین اربعین حضرت سید الشهدا» نوشته است.

هدف ایشان از نگارش این اثر آن بود تا ثابت كند آمدن اسرا از شام به كربلا در نخستین اربعین، بعید نیست. این كتاب مشتمل بر تحقیقات حاشیه ای فراوانی در باره كربلاست كه بسیارمفید و جالب است. اما به نظر می رسد در اثبات نكته مورد نظر، با همه زحمتی كه مؤلف محترم كشیده، چندان موفق نبوده است.

ایشان در باره این اشكال كه امكان ندارد اسرا ظرف چهل روز از كربلا به كوفه، از آنجا به شام و سپس از شام به كربلا بازگشته باشند، هفده نمونه از مسافرتها ومسیرها و زمانهایی را كه برای این راه در تاریخ آمده به تفصیل نقل كرده اند. دراین نمونه ها آمده است كه مسیر كوفه تا شام و به عكس از یك هفته تا ده دوازده روز طی می شده و بنابراین، ممكن است در یك چهل روز، چنین مسیررفت و برگشتی طی شده باشد. اگر این سخن بیرونی هم درست باشد كه سر امام حسین(ع) روز اول صفر وارد دمشق شده، می توان اظهار كرد كه 20 روز بعد، اسرا می توانستند در كربلا باشند.

باید به اجمال گفت : بر فرض كه طی این مسیر برای یك كاروان، در چنین زمان كوتاهی، با آن همه زن و بچه ممكن باشد، باید توجه داشت كه آیا اصل این خبر در كتابهای معتبر تاریخ آمده است یانه؟ تا آنجا كه می دانیم، نقل این خبر در منابع تاریخی، از قرن هفتم به آن سوی تجاوز نمی كند. به علاوه، علمای بزرگ شیعه، مانند شیخ مفید و شیخ طوسی، نه تنها به آن اشاره ای نكرده اند، بلكه به عكس آن تصریح كرده و نوشته اند: روز اربعین روزی است كه حرم امام حسین(ع) وارد مدینه شده یا از شام به سوی مدینه خارج شده است.

آنچه می ماند این است كه نخستین زیارت امام حسین(ع) در نخستین اربعین، توسط جابر بن عبدا... انصاری صورت گرفته است و از آن پس ائمه اطهار(ع) كه از هر فرصتی برای رواج زیارت امام حسین(ع) بهره می گرفتند، آن روز را كه نخستین زیارت در آن انجام شده، به عنوان روزی كه زیارت امام حسین(ع) در آن مستحب است، اعلام فرمودند.

متن زیارت اربعین هم ازسوی حضرت صادق(ع) انشاء شده و با داشتن آن مضامین عالی، شیعیان را از زیارت آن حضرت در این روز برخوردار می كند.

اهمیت خواندن زیارت اربعین تاجایی است كه از علائم شیعه دانسته شده است.

زیارت اربعین در «مصباح المتهجد» شیخ طوسی و نیز «تهذیب الاحكام» وی به نقل ازصفوان بن مهران جمال آمده است. وی گفت كه مولایم صادق(ع) فرمود: زیارت اربعین كه باید وقت برآمدن روز خوانده شود چنین است.... (مصباح المتهجد، ص 788، تهذیب الاحكام، ج 6،ص 113، اقبال الاعمال، ج 3، ص 101، مزار مشهدی، ص 514 (تحقیق قیومی )، مزار شهید اول (تحقیق مدرسة الامام المهدی، قم 1410)، ص 185 186).

این زیارت، به جهاتی مشابه برخی از زیارتهای دیگر است، اما از آن روی كه مشتمل بر برخی از تعابیر جالب در زمینه هدف امام حسین از این قیام است، اهمیت ویژه ای دارد. در بخشی از این زیارت درباره هدف امام حسین(ع) از این نهضت آمده است:

خدایا، امام حسین(ع) همه چیزش را برای نجات بندگانت از نابخردی وسرگشتگی و ضلالت در راه تو داده در حالی كه مشتی فریب خورده كه انسانیت خود را به دنیای پست فروخته اند، بر ضد وی شوریده و آن حضرت را به شهادت رساندند.



تاریخ : جمعه 8 آبان 1394 | 06:54 ب.ظ | نویسنده : مرتضی صدیقی | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.


تعبیر خواب آنلاین

قالب وبلاگ

قالب وبلاگ